يكشنبه 19 مرداد 1393

تاریخچه دولت الکترونیک در ایران:

همگام با رشد علم یکی از اعجاز بشری همپا با علم ژنتیک و نانوتکنولوژی، فناوری اطلاعات است که تغییرقابل توجهی در جوامع بوجود آورده که یکی از این تغییرات که توانسته انقلاب بسیار مهمی ‌در ارائه خدمات به مردم به صورت الکترونیکی ایجاد کند طرحی است که تحت عنوان دولت الکترونیک یا دولت دیجیتالی تعریف می‌شود و به استفاده دولت‌ها از فناوری اطلاعات برای جابجایی اطلاعات بین مردم، سازمان‌ها، بازار و ارکان دیگر دولتی گفته می‌شود.

دولت الکترونیک ممکن است توسط قوه مقننه، قوه قضائیه یا قوه مجریه به کار برده شود تا بهره وری داخلی را بهبود بخشد، خدمات عمومی را ارائه دهد یا روندهای دولتی مردم گرا را برای مردم فراهم کند. با اینکه پژوهش ها نشان می دهد که دولت الکترونیک در ایران در سال های انتهایی ریاست جمهوری سید محمد خاتمی خیلی جدی گرفته شد، اما در سال های بعدی طرح های راهبردی تا حدی کنار گذاشته شدند.

هم اکنون کشورهای مختلف جهان برآنند تا با پیاده سازی ساختارهای الکترونیکی گامی‌در جهت جامعه الکترونیکی بردارند که براین اساس تعاریف متفاوتی به جهت پویایی فناوری اطلاعات و ارتباطات، از دولت الکترونیک ارائه می‌شود که هر یک به جنبه‌ها و بعد خاصی از مفهوم دولت الکترونیک می‌پردازد که همین امر مانع از تعریفی واحد که در برگیرنده تمامی‌ابعاد آن باشد می‌شود.

با این حال در دسترس بودن دولت برای شهروندان در ۲۴ ساعت و هفت روز هفته برای ارائه خدمات ارتباطی تمامی‌نهادهای دولتی با مردم از طریق بسترهای مناسب مخابراتی و اینترنت، استفاده از فناوری دیجیتال در نهادهای دولتی، استفاده از فناوری دیجیتال در جهت کاهش هزینه خدمات دولتی در واقع تعاریفی است که می‌توان برای دولت الکترونیک برشمرد.


دولت الکترونیک نه تنها با کاهش مشکلات بروکراتیک، راه و رسمی‌جدید در عرصه ارتباطات بین دولت و شهروندان در جهت رفع احتیاجات آنها است بلکه راه و روشی جدید برای اداره حکومت‌ها است و برای همگام شدن با جامعه جهانی هیچ گریزی از آن نیست.

شبکه ملی اطلاعات:
پروژه«اینترانت ملی» یا «شبکه ملی اطلاعات»، پروژه‌ای است که توسط دولت ایران برای انتقال مراکز داده‌ها و میزبانی وب‌گاه‌های ایرانی به داخل کشور برنامه‌ریزی شده‌است.  به گفته یکی از نمایندگان مجلس ایران، اینترانت ملی جایگزینی برای شبکه اینترنت و روشی برای کنترل محتوای اینترنت است و راه‌حل مشکل فیلترینگ و کم کردن سرعت اینترنت خواهد بود. این اظهار نظر، در کنار گفته‌های وزیر ارتباطات وقت که گفته بود «اینترنت ملی جایگزین اینترنت جهانی می‌شود» و گفته‌های مدیرعامل شرکت فناوری اطلاعات که مسدود شدن سرویس‌های رایانامه خارجی نظیر جی‌میل را فرصتی برای حرکت به سمت «ایمیل ملی» تلقی کرده بود این شائبه را بر انگیخته که دولت ایران به دنبال جداسازی کامل شبکه اینترنت ایران از شبکه جهانی اینترنت است. پیش از ایران، میانمار و کوبا نیز اقدام به جداسازی شبکه ملی خود از اینترت کرده بودند و چین نیز در حال اجرای این برنامه بود. با این حال، دیگر نمایندگان مجلس و اشخاص حقوقی، وجود برنامه‌ای برای جدا شدن ایران از اینترنت جهانی را تکذیب کرده‌اند.
 
اجزا و خدمات قابل ارائه بر بستر شبکه ملی اطلاعات
شبکه‌ ملی اطلاعات دارای سه جز اصلی است. اولین جز این شبکه مربوط به زیرساخت‌ است که این بخش شامل دو بخش عمومی و اختصاصی است. جزء دوم، مدیریت یکپارچه است و جزء سوم شامل کاربردها و محتوای شبکه است. تمامی این اجزا در کنار هم باید به گونه‌ای قرار بگیرند که بتوان روی این شبکه خدمات و محتوا ارایه کرد. این خدمات الکترونیکی شامل تجارت الکترونیکی، دولت الکترونیکی، آموزش الکترونیکی، بانکداری الکترونیکی و... است.
خدمات الکترونیکی دستگاه ها و بخش های عمومی و خصوصی روی شبکه ملی اطلاعات شکل می‌گیرد. با راه‌اندازی و توسعه تدریجی شبکه‌های تخصصی شاهد ارائه خدمات به فضا عمومی شبکه ملی اطلاعات خواهیم بود. در واقع شبکه ملی اطلاعات زمینه ارایه خدمات دولت به مردم را در بخش عمومی فراهم می‌کند. بطور مثال خدمات الکترونیکی در حوزه سلامت و بهداشت از جمله خدماتی است که بر بستر شبکه ملی سلامت که افتتاح شده و در حال گسترش و ارائه است. همچنین صدها خدمت دیگر که توسط دستگاه‌های مختلف در بخش‌های آموزشی، ‌سیستم بانکی و غیره در حال ارائه است.
به طور کلی، این شبکه ظرفیت لازم برای نگهداری و تبادل امن اطلاعات داخلی در کشور به منظور توسعه خدمات الکترونیکی و دسترسی به اینترنت از طریق بستر ارتباطی باند پهن‌ سراسری برای کاربران خانگی، کسب‌وکارها و دستگاه‌های اجرایی را فراهم می‌کند. این شبکه تجمیع‌کننده‌ شبکه‌های اختصاصی، محلی و ملی در کشور است که از دو بخش اختصاصی و عمومی تشکیل می‌شود. بخش اختصاصی برای ارتباط و تبادل اطلاعات و خدمات دستگاه‌های اجرایی با یکدیگر و بخش عمومی برای ارایه خدمات به کاربران عمومی است و این دو بخش در نقاطی نظیر مراکز داده با یکدیگر اتصال دارند.
به باور کارشناسان، افزایش سرعت و کیفیت دریافت خدمات و همینطور کاهش هزینه‌ها از جمله تغییراتی است که مردم در دریافت خدمات خود احساس خواهند کرد. همینطور تعامل ارائه‌دهندگان خدمات با ارائه‌دهندگان خدمات ارتباطی باعث تنوع خدمات و نحوه ارائه آن از رسانه هایی با فناوری های جدید مانند گوشی های هوشمند خواهد بود.
برنامه ها و پروژه های شبکه ملی اطلاعات
اما برای اجرای شبکه ملی اطلاعات 14 محور مشخص در نظر گرفته شده که بر اساس ساختار تعریف شده، وظایف بخش های مختلف، بندهای قانونی و ناظران اجرا در حوزه های مختلف مشخص شده است.
"توسعه شبکه های ارتباطات و فناوری اطلاعات در سه لایه هسته، لبه،و دسترسی ،مدیریت شبکه ملی اطلاعات شامل مدیریت منابع نظیر مدیریت IP آدرس ها، مدیریت نام های دامنه و IDN ها وغیره و تفکیک اینترنت از اینترانت"، "توسعه شبکه های اختصاصی (زیر ساخت دولت و کسب و کار الکترونیک)" و " ایجاد و توسعه مراکز امن داده داخلی دولتی و غیر دولتی مدیریت میزبانی ها شامل انتقال میزبانی ها به داخل کشور، ساماندهی کارگزاران و مجوز ایجاد مرکز داده" از جمله محورهای در نظر گرفته شده در این حوزه محسوب می شود.
از دیگر محورهای تعریف شده می توان به "اشتراک گذاری اطلاعات و ایجاد پنجره واحد"، " ایمنی و پایداری شبکه ملی اطلاعات"، " ایجاد توسعه سرویس های دولت الکترونیکی شبکه ملی اطلاعات"، " سرویس های عمومی شبکه ملی اطلاعات"، " تدوین قوانین، مقررات ، استانداردها و ضوابط" و " تولید محتوای سالم" اشاره کرد.
بر اساس این برنامه اجرایی و از آنجایی که ایجاد شبکه ملی اطلاعات یک پروژه فراسازمانی است، هر یک از بخش ها، دستگاه ها و سازمان های دولتی بخش تخصصی خود را اجرایی خواهند



جایگاه فعلی دولت الکترونیک در ایران:

طی سالیان اخیر، فعالیتهای مختلفی از سوی مراجع دولتی برای توسعۀ دولت الکترونیک در ایران صورت گرفته است. با توجه به نظام بروکراتیک دولتی و نیاز تمام فعالیتهای آن به منشأ قانونی وحقوقی، مصوبات و مقررات دولت، منبع مستندی برای مطالعه وضعیت دولت الکترونیک در ایران در اختیار قرار میدهند. از نظر تقدم و تأخر تاریخی، اولین گام موثر توسعه دولت الکترونیک در سالهای اخیر در ایران را میتوان مصوبه سال 1381 شورای عالی اداری برای اتوماسیون فعالیتهای اختصاصی وعمومی نظام اداری برشمرد.این مصوبه در جهت تحقق اهداف قانون برنامه پنج ساله سوم توسعه تدوین شده است.

 

موقعیت کنونی

  • بررسی دولت‌ها و مطالعات اولیه آنها برای به اجرا درآوردن طرح دولت الکترونیک نشان داده است که مشکل اصلی ایجاد وتوسعه دولت الکترونیک، تکنولوژی نیست، بلکه مشکل اصلی در این است که آیا فرهنگ جامعه آمادگی پذیرش تغییرات بسیار زیادی که ایجاد خواهد شد را دارد یا خیر.
  • این تغییرات تأثیر اصلی خود را بر کارمندان دولتی خواهند گذاشت. بررسی‌ها نیز نشان می‌دهد که عده‌ای از کارمندان دولت با تغییرات سریع در نظام اداری مخالفند. درحالی که عده‌ای دیگر با آن موافق بوده و از آن استقبال می‌کنند.
  • برای راضی کردن عموم مردم نیز باید جامعه را متقاعد کرد که انتقال اطلاعات به قدر کافی امن هست وحریم خصوصی افراد کاملاً رعایت می‌شود. در ساختار سازمانی یک دولت الکترونیک‌، کارمندان به جای جلوگیری از خطر و ریسک درکارهای اداری به مدیریت ریسک می‌پردازند.
  • درچنین محیطی افراد به خلاقیت و نوآوری در کارهای اداری تشویق می‌شوند. همچنین در جامعه اطلاعاتی پیشرفته، شهروندان و واحدهای خصوصی به امنیت سیستم دولت الکترونیک اطمینان داشته و اکثر امور خود را از طریق آن انجام می‌دهند، در چنین فضایی دولت نیز از خلاقیت و نوآوری حمایت می‌کند.

تبلیغ ها
همایش پدافند سایبری
مجمع مدیران فاوا
کتاب سال فاوا
آژانس خبری دولت الکترونیک
کنفرانس ها و تبلیغ ها
کلیه حقوق سایت متعلق به مرکز فناوری اطلاعات، ارتباطات و امنیت نهاد ریاست جمهوری است.